Morska energetyka wiatrowa w Polsce jako filar transformacji energetycznej i reindustrializacji gospodarki
Wprowadzenie: offshore wind jako projekt cywilizacyjny
Rozwój morskich farm wiatrowych w Polsce przestał być wyłącznie elementem polityki energetycznej. Stał się projektem o charakterze systemowym, który jednocześnie dotyka bezpieczeństwa energetycznego, transformacji klimatycznej, polityki przemysłowej oraz długofalowej konkurencyjności gospodarki. Skala planowanych inwestycji – sięgająca 18 GW mocy zainstalowanej do 2040 roku – sytuowałaby Polskę w gronie najważniejszych graczy offshore wind w Europie, a potencjał polskiej części Morza Bałtyckiego, oceniany nawet na 33 GW, pokazuje, że perspektywa rozwoju tej technologii sięga znacznie dalej niż obecne horyzonty planistyczne.
Morska energetyka wiatrowa w polskich realiach pełni funkcję znacznie szerszą niż „kolejne OZE”. Jest odpowiedzią na strukturalne ograniczenia energetyki lądowej, malejące możliwości dalszej rozbudowy energetyki węglowej oraz konieczność szybkiej dekarbonizacji miksu energetycznego. Jednocześnie, w przeciwieństwie do wielu innych technologii odnawialnych, offshore wind tworzy silne impulsy inwestycyjne w przemyśle ciężkim, stoczniowym, portowym i maszynowym.
Kontekst europejski i pozycja Bałtyku
Europa od lat pozostaje globalnym liderem w rozwoju morskiej energetyki wiatrowej. Do 2030 roku na kontynencie ma powstać blisko 90 GW nowych mocy offshore, z czego aż 26,7 GW na samym Bałtyku. Ten fakt ma fundamentalne znaczenie dla Polski, ponieważ Morze Bałtyckie staje się jednym z kluczowych akwenów inwestycyjnych w Europie, a jego relatywnie płytkie wody oraz stabilne warunki wiatrowe sprzyjają rozwojowi projektów o dużej skali.
Dla Polski wejście w offshore wind oznacza nie tylko podążanie za trendem, lecz próbę nadrobienia wieloletnich zapóźnień infrastrukturalnych i przemysłowych. Państwa Europy Zachodniej rozwijały swoje łańcuchy dostaw offshore wind przez dekady, natomiast Polska musi zbudować je w znacznie krótszym czasie, równolegle realizując pierwsze wielkoskalowe projekty.
Cele strategiczne Polski do 2040 roku
Kluczowym dokumentem wyznaczającym ramy rozwoju morskiej energetyki wiatrowej jest Polityka Energetyczna Polski do 2040 roku. Zakłada ona osiągnięcie 5,9 GW mocy offshore do 2030 roku oraz kolejnych 12 GW do 2040 roku. Oznacza to, że w perspektywie kilkunastu lat morska energetyka wiatrowa ma stać się jednym z filarów polskiego systemu elektroenergetycznego.
Równolegle projekt Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu wskazuje, że energia z wiatru – zarówno lądowego, jak i morskiego – ma dostarczać Polsce aż 70% energii elektrycznej w 2040 roku. To jasno pokazuje, że energetyka wiatrowa nie jest dodatkiem, lecz główną technologią dekarbonizacji gospodarki.
Pełne wykorzystanie potencjału offshore wind w polskiej strefie Morza Bałtyckiego mogłoby pozwolić na pokrycie nawet 60% krajowego zapotrzebowania na energię elektryczną, co w praktyce oznaczałoby radykalne ograniczenie importu paliw kopalnych oraz zmniejszenie podatności gospodarki na wahania cen surowców energetycznych.
System wsparcia jako warunek bankowalności projektów
Kapitałochłonność morskich farm wiatrowych sprawia, że bez stabilnego i przewidywalnego systemu wsparcia ich realizacja byłaby w praktyce niemożliwa. Polska przyjęła model dwustronnego kontraktu różnicowego, który jest znany i stosowany w systemach wsparcia OZE w Europie. Mechanizm CfD pozwala inwestorom na pokrycie ujemnego salda, czyli różnicy pomiędzy ceną rynkową energii a ceną umożliwiającą pokrycie kosztów wytwarzania.
Kluczowym elementem tego modelu jest rozłożenie wsparcia w czasie – maksymalnie na 25 lat, co odpowiada przewidywanemu okresowi życia morskiej farmy wiatrowej. Wysokość wsparcia liczona jest jako iloczyn planowanej mocy zainstalowanej oraz 100 000 godzin, co pozwala na stabilne planowanie przepływów finansowych i stanowi fundament finansowania typu project finance.
Faza I offshore wind w Polsce – pionierskie doświadczenia
Projekty pierwszej fazy morskiej energetyki wiatrowej w Polsce realizowane są w warunkach budowy rynku „od zera”. Inwestorzy równolegle musieli mierzyć się z projektowaniem, finansowaniem, budową infrastruktury portowej, kształtowaniem regulacji oraz tworzeniem relacji z globalnymi dostawcami.
Jedynym projektem, który na moment opracowywania analiz osiągnął finalną decyzję inwestycyjną, jest Baltic Power – przedsięwzięcie o mocy 1,2 GW realizowane przez konsorcjum Orlenu i Northland Power. W ślad za nim zmierzają projekty Baltica 2, Bałtyk 2 i 3, BC-Wind czy F.E.W. Baltic II, które wkraczają w decydujące fazy zamykania modeli finansowych.
Charakterystyczne dla pierwszej fazy jest to, że prawo do wsparcia było przyznawane w drodze indywidualnych decyzji Prezesa URE, a cena w kontraktach CfD była negocjowana i zatwierdzana przez Komisję Europejską. Początkowo ustalona stawka referencyjna 319,60 zł/MWh bardzo szybko okazała się niewystarczająca wobec gwałtownego wzrostu kosztów inwestycyjnych.
Wpływ inflacji i globalnych kryzysów na koszty offshore
Pandemia COVID-19 oraz agresja Rosji na Ukrainę doprowadziły do zerwania globalnych łańcuchów dostaw, wzrostu cen surowców oraz eskalacji kosztów transportu i logistyki. W sektorze offshore wind skutki te były szczególnie dotkliwe ze względu na wielkogabarytowy charakter komponentów oraz ograniczoną liczbę wyspecjalizowanych dostawców.
Wzrost cen stali, miedzi i cementu bezpośrednio przełożył się na koszty fundamentów, wież i infrastruktury przesyłowej. Równolegle wzrosły koszty energii, które wpływają na koszty instalacyjne oraz operacyjne. Te czynniki sprawiły, że pierwotne modele finansowe wielu projektów musiały zostać gruntownie zrewidowane.
Wyzwania regulacyjne i infrastrukturalne
Pierwsza faza offshore wind w Polsce była realizowana w trakcie kształtowania się ram prawnych. Choć cele strategiczne były jasne, procedury administracyjne, mechanizmy finansowania oraz integracja projektów z siecią elektroenergetyczną wciąż ewoluowały. Brak stabilnych i dojrzałych regulacji zwiększał niepewność inwestorów i wpływał na tempo realizacji projektów.
Dodatkowym wyzwaniem okazał się niedostateczny rozwój infrastruktury portowej. Brak gotowych portów instalacyjnych i serwisowych wymusił na deweloperach zaangażowanie własnego kapitału w rozwój zaplecza logistycznego, co dodatkowo podniosło koszty projektów.
Offshore wind jako impuls reindustrializacji
Jednym z najważniejszych aspektów rozwoju morskiej energetyki wiatrowej jest jej potencjał do odbudowy i modernizacji krajowego przemysłu. Inwestycje o wartości ponad 130 mld zł tworzą zapotrzebowanie na produkcję wież, fundamentów, gondoli, łopat, kabli oraz komponentów infrastrukturalnych.
Przykłady inwestycji w Szczecinie i Gdańsku pokazują, że offshore wind może stać się katalizatorem powstania nowoczesnych zakładów produkcyjnych i centrów kompetencyjnych. Projekty takie jak fabryka Vestas, zakład Windar czy Baltic Towers tworzą trwałe miejsca pracy i umożliwiają transfer know-how do polskiej gospodarki.
Znaczenie local content i polityki przemysłowej UE
Zaangażowanie lokalnych przedsiębiorstw w projekty offshore wind wzmacnia efekt mnożnikowy inwestycji. Rozwój local content nie jest jednak procesem spontanicznym – wymaga spójnej polityki przemysłowej, instrumentów finansowych oraz jasnych sygnałów regulacyjnych.
Unia Europejska, poprzez inicjatywy takie jak Net-Zero Industry Act, zmierza w kierunku promowania lokalnej produkcji technologii związanych z zieloną transformacją. Dla Polski oznacza to szansę na włączenie się w europejskie łańcuchy wartości, pod warunkiem odpowiedniego przygotowania instytucjonalnego i regulacyjnego.
Podsumowanie
Morska energetyka wiatrowa w Polsce to projekt o znaczeniu strategicznym, który wykracza daleko poza sektor energetyczny. Jej powodzenie zdecyduje o tempie dekarbonizacji, bezpieczeństwie energetycznym oraz zdolności kraju do reindustrializacji w modelu niskoemisyjnym. Pierwsza faza offshore wind dostarczyła cennych doświadczeń, które powinny zostać wykorzystane przy planowaniu kolejnych etapów, tak aby Polska mogła realnie stać się liderem offshore wind w Europie Środkowo-Wschodniej.